Αν δεις αύριο το προϊόν της εταιρείας σου σε άλλη αγορά, μπορείς να αποδείξεις ότι η ημερομηνία και η ετικέτα είναι αυτές που ενέκρινε το εργοστάσιό σου; Και αν κάποιος έχει επέμβει στο προϊόν μετά την πώληση, ποιο όνομα θα δει πρώτο ο καταναλωτής;
Ας υποθέσουμε ένα απλό σενάριο.
Μια βιομηχανία τροφίμων παράγει τον Ιανουάριο μια παρτίδα σνακ. Το προϊόν έχει διάρκεια ζωής δώδεκα μηνών, σωστή επισήμανση, κωδικό παρτίδας και όλα τα προβλεπόμενα στοιχεία. Οι έλεγχοι ολοκληρώνονται, η παρτίδα αποδεσμεύεται κανονικά και παραδίδεται σε distributor. Έντεκα μήνες αργότερα, άνθρωπος της ίδιας εταιρείας βλέπει το προϊόν σε κατάστημα άλλης χώρας. Το αναγνωρίζει αμέσως. Ίδιος κωδικός. Ίδια συσκευασία. Ίδιο brand. Μόνο που η ημερομηνία δείχνει ότι το προϊόν έχει ακόμη οκτώ μήνες ζωής.
Τι κάνεις; Ανοίγεις το σύστημα ιχνηλασιμότητας και μέσα σε λίγα λεπτά βρίσκεις τα πάντα: πότε παρήχθη, ποιες πρώτες ύλες χρησιμοποιήθηκαν, σε ποια γραμμή, ποιος έκανε τον έλεγχο, πότε αποδεσμεύτηκε και σε ποιον πελάτη παραδόθηκε. Το σύστημα λειτουργεί άψογα. Και όμως, δεν μπορεί να σου απαντήσει στο σημαντικότερο ερώτημα: Ποιος άλλαξε την ημερομηνία; Εδώ ακριβώς βρίσκεται το κενό ανάμεσα στην κλασική ιχνηλασιμότητα και στην πραγματική ακεραιότητα του προϊόντος.
Η ιχνηλασιμότητα μπορεί να σου πει πού πήγε. Όχι πάντα τι του συνέβη.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το βασικό πλαίσιο της ιχνηλασιμότητας στηρίζεται στον Κανονισμό (ΕΚ) 178/2002 και στη γνωστή αρχή «one step back – one step forward»: η επιχείρηση πρέπει να γνωρίζει από ποιον παρέλαβε και σε ποιον παρέδωσε. Αυτό είναι απολύτως απαραίτητο. Σε μια ανάκληση, για παράδειγμα, μπορεί να είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια ελεγχόμενη ενέργεια και σε μια κρίση. Ας δούμε όμως ένα δεύτερο υποθετικό σενάριο. Ένας παραγωγός στην Ελλάδα παραδίδει προϊόν σε μεγάλο χονδρέμπορο. Ο χονδρέμπορος πουλά μέρος της ποσότητας σε δεύτερο trader. Ο trader τη μεταπωλεί σε εξαγωγέα και ο εξαγωγέας τη στέλνει σε τρίτη χώρα. Ο αρχικός παραγωγός γνωρίζει άριστα σε ποιον πούλησε. Γνωρίζει όμως σε ποια χώρα βρίσκεται σήμερα το προϊόν; Γνωρίζει αν βρίσκεται ακόμη στην αρχική του συσκευασία; Αν η ετικέτα παραμένει ίδια; Αν κάποιος πρόσθεσε δεύτερη ετικέτα, μετέφρασε στοιχεία ή άλλαξε ημερομηνία; Όχι απαραίτητα. Και αυτό δεν σημαίνει ότι το σύστημα ιχνηλασιμότητας απέτυχε. Σημαίνει ότι η ιχνηλασιμότητα και η ακεραιότητα του προϊόντος είναι δύο διαφορετικά πράγματα.
Ένα προϊόν μπορεί να είναι ιχνηλάσιμο και ταυτόχρονα αλλοιωμένο
Αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο σημείο. Ένα προϊόν μπορεί να είναι πλήρως ιχνηλάσιμο και, παρ’ όλα αυτά, να έχει υποστεί μη εξουσιοδοτημένη επέμβαση. Μπορεί να έχει αλλάξει η ημερομηνία. Μπορεί να έχει τοποθετηθεί διαφορετική διατροφική δήλωση. Μπορεί να έχει αλλάξει η γλώσσα της ετικέτας ή η χώρα προορισμού. Μπορεί ακόμη και να έχει περάσει από κανάλι διανομής που ο παραγωγός δεν είχε ποτέ εγκρίνει. Και τότε δημιουργείται ένα παράδοξο. Η επιχείρηση μπορεί να αποδείξει ότι το προϊόν είναι δικό της. Αλλά δεν μπορεί να αποδείξει ότι η εικόνα που παρουσιάζει σήμερα στην αγορά είναι αυτή που η ίδια ενέκρινε. Εδώ μπαίνουμε στην έννοια του Product Integrity / Ακεραιότητα προϊόντος. Όχι απλώς «πού πήγε το προϊόν», αλλά: Παρέμεινε το ίδιο προϊόν στη διαδρομή;
Το πιο επικίνδυνο σημείο δεν είναι πάντα μέσα στο εργοστάσιο
Από την εμπειρία μου ως Διευθυντής Παραγωγής και Υγειονομικά Υπεύθυνος σε επιχειρήσεις τροφίμων, γνωρίζω πόσο αυστηρά μπορούμε να ελέγξουμε μια παραγωγική μονάδα. Έχουμε προδιαγραφές, ελέγχους, καταγραφές, υπευθύνους, HACCP, ISO 22000, διαδικασίες, διορθωτικές ενέργειες και αρχεία. Μέσα στο εργοστάσιο, σχεδόν κάθε κρίσιμο βήμα μπορεί να ελεγχθεί. Τι συμβαίνει όμως όταν το προϊόν βρεθεί εκατοντάδες ή χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά; Εκεί ο παραγωγός δεν έχει πλέον άμεση φυσική παρουσία. Και εκεί μπορεί να δημιουργηθεί ένα διαφορετικό είδος κινδύνου. Όχι απαραίτητα κίνδυνος παραγωγής. Κίνδυνος αλυσίδας.
Και ποιον βλέπει τελικά ο καταναλωτής;
Ας υποθέσουμε ότι ένα προϊόν εμφανίζεται σε ένα σουπερμάρκετ με λάθος ημερομηνία. Ο καταναλωτής δεν γνωρίζει ποιος distributor το διακίνησε. Δεν γνωρίζει ποιος trader το μεταπώλησε. Δεν γνωρίζει ποιος άλλαξε την ετικέτα. Βλέπει μόνο ένα πράγμα. Το brand πάνω στη συσκευασία. Και εδώ το θέμα παύει να είναι μόνο θέμα food safety. Γίνεται και θέμα εταιρικής αξιοπιστίας. Γιατί ακόμη και όταν μια επιχείρηση δεν έχει καμία συμμετοχή σε μια παράνομη μεταγενέστερη ενέργεια, το όνομά της μπορεί να βρεθεί στο επίκεντρο. Αυτό ακριβώς μας έδειξε και η πρόσφατη υπόθεση στην Ινδία.
Άρα, ποια είναι η σωστή ερώτηση;
Μέχρι σήμερα ρωτούσαμε κυρίως:
- «Μπορώ να εντοπίσω αυτή την παρτίδα;» Ίσως πρέπει να αρχίσουμε να ρωτάμε και κάτι ακόμη:
- «Μπορώ να αποδείξω ότι η παρτίδα που βλέπω σήμερα στην αγορά είναι ακριβώς αυτή που έφυγε από το εργοστάσιό μου;»
Ίδια ημερομηνία. Ίδια επισήμανση. Ίδια χαρακτηριστικά. Ίδια ταυτότητα. Αυτό είναι το σημείο όπου η ιχνηλασιμότητα συναντά το Product Integrity. Και εδώ αρχίζει το πραγματικά δύσκολο μέρος. Γιατί το επόμενο ερώτημα είναι πλέον πρακτικό: Πώς προστατεύεις ένα προϊόν όταν αυτό δεν βρίσκεται πια στα χέρια σου; Αυτό ακριβώς θα εξετάσουμε σε επόμενο άρθρο. Όχι με θεωρίες. Με συγκεκριμένα εργαλεία, διαδικασίες και ελέγχους που μπορούν να βοηθήσουν μια επιχείρηση να προστατεύσει καλύτερα την παρτίδα, την ετικέτα και, τελικά, το ίδιο της το brand.
Διαβάστε το πρώτο μέρος εδώ. Εάν έχετε κάποιες απορίες ή θέλετε περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την παραγωγή τροφίμων; Επικοινωνήστε στο email: euripides.tzinopoulos@gmail.com
